ŽIVOTNA PRIČA O POSLJEDNJEM KRALJU JUGOSLAVIJE: Oženio se pogrešnom osobom, ludo volio tuđu ženu i umro od poroka! (FOTO)

Društvo Svijet

KRALJ PETAR II KARAĐORĐEVIĆ

Čini se da ne postoji tragičnija ličnost iz novije naše istorije nego što je kralj Petar II Karađorđević, koji je imao 11 godina kada je postao kralj, a 21 kada je izgubio vlast

Kralj Petar II Karađorđević je bio najstariji sin kralja Aleksandra I Karađorđevića i kraljice Marije, rođen 1923. šestog septembra. Kumovi su bili kralj Džordž VI od Ujedinjenog Kraljevstva i njegova supruga Elizabeta. Naslijedio je titulu kralja, jer mu je otac ubijen u Marseilleu 1934. godine. Osnovno obrazovanje stekao je u Bijeloj kući, a školu je pohađao i u Velikoj Britaniji. Iz Britanije se vratio nakon očevog ubistva i uzeo titulu “kralj Jugoslavije”.

Maloljetni kralj

Pošto je bio maloljetan, kraljevska vlast je prenesena na Namjesništvo koje je u testamentu odredio kralj Aleksandar I. Na čelu Namjesništva bili su knez Pavle Karađorđević, a članovi su bili i Ivo Perović i Radenko Stanković. Kralj Petar II je zvanično na vlast došao poslije protesta 27. marta 1941. godine.

Pristupanje Trojnom paktu dovelo je do velikih protesta u zemlji, koji su kulminirali 27. marta 1941. Kralj Petar II je ukazom proglašen punoljetnim, iako to formalno nije bio, i odmah je preuzeo vlast od Namjesništva. Vladao je samo 19 dana. Onda je Kraljevina Jugoslavija bombardovana 6. aprila 1941. Kralj Petar II je 14. aprila, na prijedlog predsednika vlade, armijskog generala Dušana Simovića, odveden u izbjeglištvo. Prvo je bio u Grčkoj, a zatim u Jerusalimu i Egiptu. U junu 1941. godine stigao je u Englesku.

Kralj Petar II Karađorđević
foto: Wikipedia / Peter_II_of_Yugoslavia

U proglasu od 16. aprila 1941. kralj je rekao: “Primoran da pred nadmoćnijim neprijateljem napustim nacionalno zemljište, Ja ne mislim prekidati borbu. Čast zastave spašena je, ali nacionalna sloboda je u opasnosti. Ja pozivam Moj dragi narod da ne klone pod udarima sudbine i da sačuva vjeru u budućnost… Uvjeren da će Bog braniti našu pravedu stvar, Ja kličem: Živjela Jugoslavija i njena sloboda!“. To samo znači da kralj i vlada nisu ni pomišljali na kapitulaciju, niti je o tome bilo govora.

Da li je Kraljevina Jugoslavija kapitulirala i ko je tu bio otpor?

I danas se često čuje fraza: ”Poslije kapitulacije Jugoslavije 17. aprila 1941. godine…”. Ta fraza i dalje stoji u udžbenicima istorije, i predstavlja nespornu činjenicu. Iz nje je proistekla teorija ”dva pokreta otpora”. Jer, pošto je zemlja zglajznula, svako je mogao da organizuje ”otpor“.

Ako se uzme da Kraljevina Jugoslavija nije kapitulirala, već je tokom Drugog svjetskog rata imala kralja, vladu i vojsku, onda nema ni priče o dva pokreta otpora. Onda stvari stoje ovako – postojala je jedna regularna jugoslovenska vojska, a sve druge su bile ili okupatorske ili banditske. Ako se Ravnogorski pokret izjednači sa Narodnooslobodilačkim pokretom, oba su bila vrlo legalna i legitimna, stoji u “Albumu Đenerala Draže“, Miroslava Samardžića.

Kralj Petar II Karađorđević
foto: Wikipedia / Peter_II_of_Yugoslavia

Kralj Petar II je u svojim memoarima koje je napisao 1955. godine i koji su prvi put objavljeni na francuskom jeziku, a član Krunskog vijeća mr Dušan Babac priredio na srpskom, ovako je opisao početak rata: “Oko četiri sata ujutro probudila me je sirena sa krova dvora. Pokušao sam da upalim svjetlo, ali ono nije radilo. Uzeo sam džepnu lampu, obukao kućni ogrtač, ogrnuo kaput preko ramena i žurno sišao u hol, kad je iznenada došlo svjetlo, pošto je naša električna centrala puštena u rad. Ugasio sam svjetla jer je iznad hola bio zastakljen krov u obliku kupole. Svi smo iz Bijelog dvora sišli u sklonište. Telefonirao sam komandi vazduhoplovstva da pitam za novosti, a oni su me obavijestili da je pedeset neidentifikovanih dvomotornih aviona prešlo granicu u pravcu grada. Posle tri ili četiri sata čekanja telefon je ponovo zazvonio i rekli su mi da su bombarderi kružili nad gradom i da su se vratili ka granici. Objavljen je kraj uzbune i mi smo se vratali u krevet.

Sljedeće čega se sjećam je vrisak koji para uši i potmuli tutanj bombi koje eksplodiraju. Iskočio sam iz kreveta i dok sam oblačio kaput zasljepljujuće je bljesnulo i vreo vazduh je pojurio kroz otvorene prozore, bacivši me na pod. Drugi prozor koji je bio zatvoren prsnuo je u sobu. Rat je počeo“.

Neiskustvo uzima danak i pri ženidbi

Doneseni ustav iz 1931. godine mladog je i neiskusnog kralja stavio u središte političkih poslova. Mladi kralj nije bio dorastao ozbiljnosti situacije i lako je pao pod utjecaj članova vlade i Britanaca. Glavna liga imala je velik utjecaj na mladog kralja Petra II. Oni su bili siva eminencija, koja je stajala iza vlade starog vuka Slobodana Jovanovića.

Kralj Petar II Karađorđević
foto: Wikipedia / Peter_II_of_Yugoslavia

Za vrijeme svog izbjeglištva, kralj Petar II je dovršio školovanje u Kembridžu. Pridružio se snagama britanskog Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva. Kralj Petar II je jedini jugoslovenski lider koji je dobio priliku da govori u američkom kongresu 25. juna 1942. godine.

Kada je kralj Petar II odlučio da se oženi grčkom princezom Aleksandrom za vrijeme dok je buktio rat, došlo je do krize u njegovim odnosima sa ministrima i sa Vinstonom Čerčilom. Predsjednci izbjegličke vlade Slobodan Jovanović, Miloš Trifunović i drugi srpski političari su smatrali da je neprikladno vjenčavati se u ratno vrijeme. Protiv svadbe je bila i kraljica Marija i to je dovelo do konačnog prekida njihovih odnosa.

Aleksandra Karađorđević bila je posljednja jugoslovenska kraljica, supruga kralja Petra II Karađorđevića. Kao potomak grčkih i danskih monarha, prije braka je nosila titule princeze od Grčke i Danske. Bila je prva grčka princeza koja je među bližim precima imala Grke, i to sa majčine strane; njen otac je bio njemačke krvi, kao uostalom i većina evropskih vladara. Roditelji su joj bili kralj Aleksandar Grčki i Aspazija Manos, potomak fanariotske porodice Manos, koja je pripadala grčkoj aristoktatskoj eliti u Carigradu.

Photo by Краљевски дом Карађорђевића 🇷🇸 on January 30, 2020. May be an image of one or more people and people standing.
Photo by Краљевски дом Карађорђевића 🇷🇸 on January 30, 2020.

Rođena je 25. marta 1921. godine u kraljevskoj rezidenciji Taitoi (15 km od Atine), pet mjeseci nakon smrti svoga oca koji je naslijedio grčki tron nakon što je njegov otac, Aleksandrin djeda, Konstantin I Grčki, zbačen i proteran. Konstantin se vratio u Grčku i ponovo zauzeo tron mjesec dana nakon Aleksandrove smrti. Kako je vlada Aleksandrovu kratku vladavinu smatrala regentstvom, što je značilo da je Aleksandrov brak, sklopljen bez dopuštenja njegovog oca, bio nevažeći, a to je značilo da je dijete rođeno iz njega nezakonito. Da nije proglašena nezakonitom, Aleksandra bi bila zakonska nasljednica svoga oca i de jure kraljica Grčke od trenutka svoga rođenja.

Zahvaljujući reakciji Aleksandrine babe, kraljice Sofije, u julu 1922. godine donesen je zakon koji je dozvoljavao kralju da prizna i ozakoni brakove kraljevske porodice koji su bili sklopljeni bez njegovog dopuštenja. Kralj Konstantin I je zatim izdao dekret koji je ozakonio brak između njegovog sina i Aspazije. Aleksandra je tako postala zakonito dijete prema grčkom zakonu, zajedno sa majkom dobila titulu princeze od Grčke i Danske, te oslovljavanje Kraljevsko visočanstvo, ali bez prava na nasljedstvo grčkog trona, koje su ostali članovi grčke kraljevske porodice imali.

Posljednja kraljica Jugoslavije

Kralja Petra II Karađorđevića je upoznala aprila 1942. u Londonu na čajanci u Klubu savezničkih oficira. 20. marta 1944. udala se za jugoslovenskog kralja Petra II Karađorđevića. Kraljica Aleksandra rodila je samo jedno dijete — princa Aleksandra Karađorđevića. Kao vladarka, nikada nije kročila na tlo Jugoslavije, zemlje čija je bila kraljica.

Vinston Čerčil, iako je podržavao brak predstavnika jugoslovenske i grčke kraljevske dinastije, takođe se protivio kraljevim namjerama. Ministri Juraj Krnjević, Juraj Šutej i Miha Krek su bili neutralni. Sa druge strane, Dragoljub Mihailović je podržavao kraljevu namjeru, pa je juna i jula 1943. prikupljao potpise jugoslovenskih građana koji su se slagali sa kraljevom odlukom.

Svadba je održana u martu 1944. u jugoslovenskoj ambasadi u Velikoj Britaniji. Među zvanicama je bilo samo 19 Jugoslovena, a među njima Trifunovićev nasljednik Božidar Purić i Mihailovićev izaslanik major Vojislav Lukačević, kome je kralj dodijelio zvanje ađutanta. Kraljev kum bio je britanski kralj Džordž V.

Kralj Petar II Karađorđević
oto: Wikipedia / Peter_II_of_Yugoslavia

I. Od britanske diplomatije prisustvovao je samo ministar spoljnih poslova Entoni Idn. Čerčil nije došao, iako je bio pozvan. Kraljevo vjenčanje je loše prihvaćeno u jugoslovenskoj i svjetskoj javnosti.

Kako su se saveznici umješali prste i pomrsili sve konce

Zvanična priča ide da je kralj Petar II prvo podržavao pokret pukovnika, a poslije i armijskog generala Dragoljuba Mihailovića, a kada su se saveznici okrenuli ka partizanskom pokretu, kralj Petar II je, pod pritiskom, pozvao svoje pristalice da stupe u NOVJ. Po sporazumu Tita i Ivana Šubašića iz 1944. godine, kralj je marta 1945. prenio ovlašćenja na Tročlano namjesništvo. Evo šta se tačno dešavalo.

Čerčil je 13. aprila 1944. informisao kralja Petra II da će, ukoliko ne ukloni Mihailovića iz emigrantske vlade, Velika Britanija početi da tretira jugoslovenskog kralja i njegovu vladu kao saradnike Osovine. Kralj Petar II je 29. avgusta 1944. godine donosi ukaz kojim se general Dragoljub Mihailović razrešio dužnusti načelnika Štaba vrhovne komande u okupiranoj Jugoslaviji i stavlja na raspolaganje ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva.

Pod pritiskom Britanaca, kralj Petar II je septembra 1944. pozvao četnike pod komandom generala Mihailovića da se stave pod komandu komunističkih odreda Josipa Broza Tita, a one koji to odbiju je osudio kao izdajnike koji “zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune“.

Beograd je 1944. je bio oslobođen od Njemaca i odmah se postavilo pitanje legitimiteta kraljevske vlasti. Dogovorom “Tito-Šubašić” i pristankom kralja Petra II je i to riješeno. Formirana je prelazna vlada na čelu sa dr Šubašićem. Ukazom kralja Petra II smijenjen je general Mihajilović sa mjesta ministra vojske i mornarice i na njegovo mjesto postavljen maršal Josip Broz Tito.

Šubašić se sastao sa Titom u Beogradu i početkom novembra 1944. i došlo je do novog sporazuma. Prema tom sporazumu, kralj ne bi smio da se vrati u zemlju do održavanja plebiscita o očuvanju monarhije. Postignut je sporazum da se imenuje tročlano namjesničko vijeće koje će zastupati kralja Petra II za njegove odsutnosti iz zemlje.

Ni kralj ni emigrantski političari nisu željeli da prihvate sporazum “Tito-Šubašić“. Oslanjajući se na američku podršku, kralj Petar II nije želio da potvrdi sporazum i smijenio je Šubašića u januaru 1945. Sa druge strane, Sovjetski Savez i Velika Britanije su bile za taj sporazum.

Zato je Čerčil naterao kralja Petra II da prihvati sporazum. Na Krimskoj konferenciji je donesena odluka da se podrži zajednička vlada, poslije čega je kralj Petar II popustio. Poslije dugotrajnog pritiska Britanaca i Amerikanaca da prihvati svršen čin ili će sve odlučiti i bez njega, kralj Petar II je početkom marta 1945. imenovao namjesničko vijeće i prenio sva politička ovlašćenja na njih. Privremena vlada je stvorena, a na njenom čelu su bili Tito i Šubašić, kao ministar inostranih poslova. Vlada je dobila međunarodno priznanje.

Josip Broz Tito je kralju Petru II ukinuo apanažu u ljeto 1945. godine, čime je zadao prvi udarac njegovom, inače, neprihvaćenom braku. Kralj Petar II je jedno vrijeme putovao s jugoslovenskim pasošem, o čemu su jugoslovenske diplomate depešama izvještavale Beograd. U trenutku smrti, kralj Petar II je, navodno, imao i stari jugoslovenski pasoš, koji je sam sebi izdao, ali on nije pronađen.

Da li je kralj ikad abdicirao?

U novembru 1945. je monarhija ukinuta referendumom, a Jugoslavija je postala jednopartijska država pod vlašću Komunističke partije. Kraljevu odluku o odricanju od svojih ingerencija i prenosu istih na namjesništvo i vladu neki istoričari smatraju abdikacijom. Međutim… Da li je baš tako?

U izgnanstvu kralj Petar II je prvo živeo u Londonu sa svojom suprugom i sinom Aleksandrom, rođenim 1945. Da bi Aleksandar, kao nasljednik prijestola, bio rođen na jugoslavenskom tlu, tadašnji britanski premijer Vinston Čerčil proglasio je apartman broj 212 londonskog hotela “Claridges” jugoslovenskom teritorijom.

Kralj Petar II Karađorđević
foto: Wikipedia / Peter_II_of_Yugoslavia

Zapravo, kralj Petar II nikada nije abdicirao. Tako tvrde pojedini istoričari koje ću navesti u redovima ispod. U egzilu, kralj Petar II je živeo u Londonu sa svojom suprugom i sinom, a posljednje godine života proveo je u Sjedinjenim Američkim Državama.

Prema zapisima istoričara Branislava Gligorijevića, kralj Petar II je bratu govorio: “Ja sam kralj jedne nesreće…“. To je, na neki način, i bilo tačno. Prema mr Dušanu Babcu, članu Krunskog veća, ne postoji nikakav podatak da je kralj Petar II ikada abdicirao.

Prema zvaničnim dokumentima iz 1945. kralj Petar II je abdicirao početkom pomenute godine, a onda je proglašena Republika Jugoslavija 29. novembra 1945. godine. Međutim, po čestitki povodom rođenja sina britanskog kralja Džordža VI kralju Petru II, u kojoj stoji: “Gospodine, moj brate i dragi rođače, Vaše veličanstvo” ne bi se moglo naslutiti da je kralj abdicirao.

Dolazak u Ameriku ga doveo do ljubavnice Mici Lou

Kralj Petar II Karađorđević prvi put je došao u SAD 1954. godine. Tada se upoznao sa Mici Lou, Srpkinjom rođenom kao Milica Anđelković u Vrnjačkoj Banji 1926, a udatom za Amerikanca kineskog porijekla, ljekara Frenka Loua. Ona je, navodno, bila i veliki patriota. Kralj Petar II nije odolio njenim čarima. Kralj je, boraveći u Americi, boravio u kući bračnog para Lou.

Kad je prekinuo s kraljicom Aleksandrom i kad su mu stanovnici Ravne Gore u progonstvu sredinom šezdesetih obećali da će dobiti dvorac u New Yorku s riječima “Petar II, kralj Jugoslavije”, kralj Petar II preselio se u SAD.Kralj je imao firmu koja je propala zbog njegovih kockarskih dugova. Štampa je tvrdila da je živio od nasljedstva svoje majke kraljice Marije i od pomoći emigranata. Priče kažu da je kralj upropastio zdravlje stalnim opijanjem. Dobio je cirozu jetre.

Godine 1967. su mu teško oboljeli bubrezi i jetra. U bolnicu “Sen Kler” u Njujorku, koja je bila u vlasništvu Frenka Loua, Micinog muža, kralj Petar II je došao u februaru 1970. da bi mu presadili jetru. Primljen je pod pseudonimom Petar Petrović. O kralju su se starali Mici i njen suprug, pa je prebrodio krizu. Sredinom 1970. zdravlje kralja Petra II se pogoršalo. Tada je napisao testament u kome “dobročinitelja Mici Lou” ovlašćuje “da proda, da u najam i stavi pod hipoteku cio ili u dio” njegovu imovinu. Istovremeno, u testamentu traži da bude sahranjen u SAD, u pravoslavnom srpskom manastiru Svetog Save u Libertvilu. Inače, kralj je politički bio aktivan do smrti, blisko je sarađivao sa srpskom emigracijom. Bio je na čelu reda Svetog Jovana Jerusalimskog.

Smrt u tuđini i spor porodice sa ljubavnicom

Kralj Petar II je umro 3. novembra 1970. godine u Denveru. Na onaj svijet ispratili su ga Mici Lou i Petar Salata, koji je platio kraljevu sahranu. Mici je tvrdila da su mrtvog kralja pokrali, ne ostavši ništa i da su uzeli i ordenje. Porodica (supruga kraljica Aleksandra, sin princ Aleksandar i brat princ Tomislav) je tražila da kralj bude sahranjen pored majke, kraljice Marije, na kraljevskom groblju u Londonu.

Tome se usprotivila Mici Lou, pozivajući se na testament. Kao što to obično biva, došlo je do sudskog spora, a sve je pratila svjetska žuta štampa. Dok je spor trajao, dobrih dvije nedelje, leš kralja Petra II je počivao u frižideru mrtvačnice. Spor je dobila Mici Lou, pa je kralj Petar II sahranjen u manastiru Sveti Sava u Libertvilu. Na ispraćaju jugoslovenskog kralja bilo je oko 30.000 ljudi i još 400 američkih pilota koje su kraljevi četnici spasili. Na ovom mjestu godinama se okupljala srpska emigracija. Istorija bilježi da je kralj Petar II bio jedini monarhistički vladar sahranjen na teritoriji Sjedinjenih američkih država.

Rehabilitovani kralj u svojoj zemlji

Posmrtni ostaci kralja Petra II su ekshumirani 17. januara 2013. godine, da bi bili preneseni u crkvu Svetog Đorđa na Oplencu. Po dolasku u Srbiju, kralj Petar II je počivao u dvorskoj kapeli Svetog Andreja Prvozvanog, u sklopu Dvora na Dedinju. Državna sahrana sa četiri člana porodice Karađorđević obavljena je 26. maja 2013. na Oplencu. Na njegovoj sahrani 1970. kao i 2013. opelo je služio isti sveštenik Marko Todorović.

Tu je sahranjena i njegova supruga kraljica Aleksandra, čiji su posmrtni ostaci preneseni iz Grčke.

Kralj Petar II je rehabilitovan odlukom Višeg suda u Beogradu od 10. jula 2015. Po kralju se zove osnovna škola u Užicu.

Porodica Karađorđević i Krunski savijet ne prihvataju ni testament, ni princezu Evu Mariju. I pored dva sudska spora na kojima je potvrđeno da je kraljev potpis na testamentu autentičan, članovi porodice tvrde da je testament falsifikovan. Zato su posmrtni ostaci kralja Petra II preneseni na Oplenac. To je, prema mišljenju nekih pravnika i istoričara, bilo kršenje njegove poslednje volje.

Ima li zlata?

Što se tiče priče o tonama “narodnog zlata“, koje je kraljevska porodica ponijela sa sobom bježeći iz zemlje, ona je obrađen u knjizi “Novac u Jugoslaviji za vrijeme Drugog svjetskog rata“, autora Miodraga Ugričića.

Od 204 sanduka zlata filijale Narodne banke u Užicu, Italijani su u aprilu i maju 1941. zaplijenili 179 sanduka sa 8.393 kilograma čistog zlata. Od preostalih 25 sanduka, Njemci su u manastiru Ostrog uzeli četiri, jedan četnici, osam je uzela vlada, a šest generalitet, jedan je ukraden i pet je otela Ozna poslije rata.

Zlato, spakovano u osam sanduka, koje je jugoslovenska vlada ponijela sa sobom iz Nikšića, kada je 15. aprila vojnim avionom napuštala zemlju, neposredno po dolasku u Kairo, poslato je Južnoafričkoj rezervnoj banci, Durban, za Englesku banku, koja ih je obračunala i stavila na raspolaganje jugoslovenskoj vladi 27. oktobra 1941. Riječ je o 13.995,713 finih unci zlata. Šest sanduka zlata generaliteta, koje su sa nikšićkog aerodroma, 16. aprila 1941, ponijeli neki viši oficiri, nije predato ni jugoslovenskoj vladi, ni engleskoj banci, oficiri su ga zadržali za sebe.

Prvih godina poslije gubitka krune, kralj je živio od 40.000 funti, koje je dobio od svoje vlade, i 30.000 funti svoje ušteđevine. Kada je para ponestalo, početkom pedesetih godina prošlog vijeka, kralj je počeo da prodaje porodične dragocjenosti, koje je uspio da iznese iz zemlje.

(Stil.kurir.rs)*